Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)

Obsesif Kompulsif Bozuklukta kişide genellikle istenmeyen, akla birdenbire geliveren, istenmeden tekrarlanan düşünce, imge, hayal veya dürtüler mevcuttur (obsesyon). Kişi bunlardan dolayı hissettiği kaygı ve sıkıntıyı azaltmak için temizleme, kontrol etme, sürekli aynı şeyi aynı sırada yapma gibi tekrarlayan davranışlar gösterir (kompulsiyon). Bunlar geçici bir rahatlamaya yol açsa dahi uzun vadede daha da şiddetlenir ve daha fazla sıkıntıya yol açarlar.

SemptomTanımKişisel Tanım
AnksiyeteSık sık korkulu ve endişeli olma“Çok endişeleniyorum”
Obsesyonlarİstenmeyen, rahatsız edici, takıntılı düşüncelere sahip olma“Benim düşünmeden duramadığım korkunç düşüncelerim var: temizlikle ilgili, kapıyı kitleme ile ilgili, birine zarar verme ile ilgili…”
KompulsiyonlarBu takıntılı düşünceler ile ilgili kendini kompulsif ritüeller gerçekleştirmek zorunda hissetme“Yapmadan duramadığım alışkanlıklarım var: dua etme, sayma, sessizce belli kelimeleri belli sayıda tekrarlama, bir şeyleri kontrol etme gibi…”

 

Toplumun yaklaşık olarak %2’sini etkilediği kabul edilmektedir. Bu kişilerin %15 kadarında semptomlar ilerledikçe iş hayatları ve sosyal hayatları git gide daha kötü hale gelmektedir.%80 kadarının semptomları kroniktir, stres yaşadıkları durumlarda bu semptomlar artış göstermektedir. Kadınlarda erkeklere göre görülmesi bir tık daha fazladır. Ancak erkeklerde OKB daha erken yaşlardan itibaren gelişmektedir. %50 kadarının semptomları ortalama 14 yaşındalarken başlamıştır. 35 yaştan sonra başlayan semptomlar nadirdir. Yetişkinlik döneminde bir kişinin iyileşme olasılığı daha düşüktür. Ancak çocukluk veya ergenlik döneminde müdahale edilen kişilerin %40 kadarı yetişkinlik döneminde OKB semptomları göstermemektedir. Eğer ailede bu hastalık öyküsü varsa kişinin geliştirme olasılığı 2 katına çıkmaktadır. 

Obsesyonlar Değişik Formlarda Olabilir; 

  • Dilekler
  • Dürtüler
  • Görüntüler
  • Fikirler
  • Şüpheler

Ortak Temaları Bulunabilir;

  • Kirlenme / Bulaştırma (Aşağıdaki konularda yoğun kaygı ve ilgi:
  • Bedensel atıklar veya vücut sıvıları
  • Kir ve mikroplar
  • Toksik kimyasallar veya diğer ilaçlar
  • Belirli yer veya insanlarla temas
  • Bulaşma kaynaklı hasta olma
  • Başkalarına bulaştırma
  • Hayvanlardan veya böceklerden gelen hastalıklar veya mikroplar
  • Şiddet (Aşağıdaki konularda istenmeyen düşünceler, imgeler, şüpheler ve yoğun korkular:
  • İncitmek istemediğiniz insanlara ya da hayvanlara zarar vermek
  • Şiddet imgeleri veya düşünceleri
  • Şiddetle ilişkili kelimeler
  • İstemediğiniz halde kendinize zarar verme
  • İstenmeyen saldırgan dürtülerle hareket etme düşüncesi
  • Müstehcenlik, ırkçı söylemler, hakaret ve küfür
  • Düzenlilik (Aşağıdaki konularda zihin meşguliyeti:
  • Sıralama ve kesinlik
  • Bir şeylerin doğru düzenlenmediği düşüncesi
  • Simetri ihtiyacı,
  • Tek veya çift sayılar
  • Din (Aşağıdaki konularda istenmeyen düşünceler, imgeler, şüpheler ve yoğun korkular: 
  • Kutsal şeylere küfür veya saygısızlık
  • Tanrı ile ilişkiniz
  • Günah, cehennem ve ceza
  • Ahlak, doğru ve yanlış
  • İnandığınız dinin gereklerini yeterince iyi yerine getirip getirmediğinize dair düşünce
  • Cinsellik (Aşağıdaki konularda istenmeyen düşünceler, imgeler, şüpheler ve yoğun korkular:
  • Yasak ya da tabu olan cinsel konular
  • Homoseksüellik (eğer heteroseksüel iseniz)
  • Sapık olmak
  • Çocuk tacizi, ensest ilişki ya da hayvanlarla cinsel ilişki

Kompulsiyonların Ortak Temaları İse;

  • Temizleme (Virüslerin, mikropların veya kimyasalların kendilerine bulaşacağına dair korkular nedeniyle saatlerce kendilerini ve çevredekileri temizleme)
  • Tekrar Etme ( Anksiyeteyi azaltmak için sürekli tekrar etme. Örneğin kendini kötü düşüncelerden koruyacağı inancı ile bir duayı belirli sayıda tekrarlama)
  • Kontrol Etme ( Kendine veya başkalarına zarar verme korkusunu bastırmak için bir şeyleri tekrar tekrar kontrol etme. Örneğin kapıyı kitlemeyi unutmadığından emin olmak için dönüp dönüp bakmak veya ocağı açık unuttuğunu düşünüp defalarca kez kontrol etmek)
  • Düzenleme / Dengeleme ( Rahatsızlığı azaltmak için belirli objeleri belirli şekillerde ayarlamak, simetriye dikkat etmek)
  • Dokunma veya Sayma (Bir şeyden emin olabilmek için belirli sayıda dokunma veya sayma ihtiyacı hissetmek) olarak sınıflandırılabilir. 

Komorbidite & Ayırıcı Tanı

OKB’ye sahip kişilerin yaklaşık %76’sı panik bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu, yaygın kaygı bozukluğu, özgül fobi gibi en az bir anksiyete bozukluğu tanısı daha almaktadır. %63 kadarı depresyon veya bipolar bozukluk tanı ölçütlerini karşılamaktadır. Çocuklarda ise %30 kadarı bir tik bozukluğuna sahiptir. 

Obsesif kompulsif bozukluk 2013 yılında yayımlanan DSM-V’e kadar sınıflandırmada anksiyete bozuklukları altında yer almaktaydı. Bunun sebebi ise OKB’li bireylerde de sıklıkla görülebilen panik ataklar, kaygılar ve kaçınma davranışları olarak tanımlanmaktaydı. Ancak diğer kaygı bozukluklarında tehlike dış bir kaynaktan gelmektedir. Ancak obsesif kompulsif bozuklukta tehlikeli durum bir düşünce, görüntü ya da dürtüdür. Kişi bunlardan aynı hayvan fobisi olan birinin yılandan kaçınması gibi kaçınmaya çalışır.

Kimlerde Görülür?

Herkesin kimi zaman kendini rahatsız eden düşünceleri vardır. Hatta çoğu insan bu düşünceleri yok etmek için bazı şeyler de denemiştir. Peki herkesin rahatsız edici düşünceleri varsa neden bazıları OKB geliştirir ve diğerleri geliştirmez? 

OKB’ye sahip kişiler;

  • Diğerlerinden daha depresif olma eğilimindedir
  • Diğerlerine göre ahlaki değerleri ve standartlar daha yüksektir
  • Düşüncelerin davranışlara eşit olduğunu ve zarar getirebileceğini düşünmektedirer
  • Kendi davranış ve düşünceleri üzerinde tamamen kontrole sahip olabileceklerini düşünmektedirler.

Kişide Yarattığı Sorunlar

Kişi obsesyonları ve kompulsiyonları yüzünden ciddi akademik, iş hayatına dair veya sosyal işlevsellikte sıkıntılar yaşayabilir. Obsesyonların zihinden sürekli olarak çıkan reklamlar gibi olduğu düşünüldüğünde kişinin yaşadığı sıkıntının boyutu daha iyi anlaşılabilir. Kişi günde en az 1 saatini bunları bastırmak için gerçekleştirdiği kompulsiyonlarına ayırmaktadır. Bu da onun hem duygusal stres yaşamasına hem de hayatın birçok alanında sıkıntı çekmesine neden olmaktadır. 

Etkili Terapiler

Bilişsel davranışçı terapinin tek başına OKB’deki etkinliği bilinmektedir. Hem çocuk ve ergenler hem de yetişkinler için etkin olduğu bulunmuştur. Bilişsel terapistler obsesif düşünceler ve kompulsif davranışlar üzerinde bilişsel süreçlere odaklanırlar. Bu bağlamda danışana davranış ve düşüncelerle ilgili psikoeğitim vermek terapinin çok önemli bir parçasını oluşturur. Daha sonrasında ise davranışsal yöntemler ile birleştirerek yüksek verim alınabilir. Bu aşamalarda kişi korkuya yol açan durumlara sistematik bir şekilde maruz bırakılır ve kompulsif ritüelleri engellenir. 

Bilişsel davranışçı terapi OKB tedavisinde tek başına bir ilacın gösterdiği etkinliği gösterebilmektedir ve ilaç ile kombine bir halde kullanıldığı zaman daha da etkili olmaktadır. OKB’ye sahip kişilerin %40 ila 60’ına antidepresan tedavisi önerilmektedir. 

 

Kaynak

Abramowitz, J. S. (2018). OKB’yi yenmek: Takıntılarla Başa Çıkma İçin 10 Adımlı Çalışma Kitabı, İstanbul: Apamer Psikoloji Yayınları

Beck, A., T., & Emery, G., (2015). Anksiyete Bozuklukları ve Fobiler. İstanbul: Litera Yayıncılık

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir